تعارض ظاهری روایات درباره نمک با دستاوردهای نوین پزشکی

نمک دریاچه ارومیه | گروه تولیدی مادر تخصصی نمک شفاء مقالات تعارض ظاهری روایات درباره نمک با دستاوردهای نوین پزشکی
نمک در روایات

تعارض ظاهری روایات درباره نمک با دستاوردهای نوین پزشکی

نمک در روایات و احادیث :

روایات فراوانی به خوردن نمک قبل و بعد از غذا توصیه کرده‌اند. این توصیه به ظاهر با پژوهش‌های نوین پزشکی در تعارض است که خوردن نمک را سبب پدید آمدن یا استمرار برخی بیماری‌ها معرفی کرده‌اند. چند راه حل برای رفع این تنافی مطرح شده است: تفاوت نوع خوراکی‌ها در دوره ی معاصر با خوراکی های دوران صدور حدیث، تفاوت نمک طبیعی با نمک تصفیه شده، تفاوت میان شورخواری و خوردن نمک در ابتدای غذا، تشکیک در پژوهش‌های نوین و مضر شمردن نمک، از جمله این راه حل‌هاست.

 

یک دکتر از آلمان می‌گفت که ما به نتیجه رسیدیم که این توصیه پیامبر(ص) که می‌فرمایند غذا را با نمک آغاز کنید، چه فایده‌ای دارد، نمک به دلیل تندی مانند هشدار عمل می‌کند و با تحریک ترشحات مانند بزاق، بدن را آماده پذیرش غذا می‌کند. شاید فایده نمک برای جنون نیز از همین جهت باشد که باعث تحریک می‌شود.

در این مقاله با توجه به رفتار امام رضا (علیه السلام) در خراسان و خوردن سرکه به جای نمک در ابتدای غذا، نتیجه گرفته شده است که روایات توصیه کننده به خوردن نمک، ناظر به منطقه‌ی جغرافیایی گرم سیری حجاز و عراق هستند. بدین جهت در خراسان که از نظر آب و هوا منطقه‌ای معتدل به شمار می‌رود، امام رضا (علیه السلام) خوردن سرکه را بر خوردن نمک ترجیح داده‌اند.

خوردن نمک به ویژه قبل و بعد از غذا، در روایات فراوانی توصیه شده و برای سلامتی بدن و دفع بیماری‌ها، مفید شمرده شده است. ثقة‌الاسلام کلینی(رحمه الله) در کتاب شریف الکافی، فصلی را به ستایش نمک اختصاص داده و ده روایت را از اهل بیت گزارش کرده است. در این جا تنها دو حدیث از این مجموعه را گزارش می‌کنیم:

رسول خدا(ص) در حدیثی به امام علی(ع) درباره خوردن نمک توصیه کردند:

قالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) فِی وَصِیَّتِهِ لِعَلِیٍّ (ع) یَا عَلِیُّ ابْدَأْ بِالْمِلْحِ وَ اخْتِمْ بِالْمِلْحِ فَإِنَّ فِی الْمِلْحِ شِفَاءً مِنْ سَبْعِینَ دَاءً مِنْهَا الْجُنُونُ وَ الْجُذَامُ وَ الْبَرَصُ وَ وَجَعُ الْحَلْقِ وَ وَجَعُ الْأَضْرَاسِ وَ وَجَعُ الْبَطْن‌

يا على(ع) غذا را با نمك شروع كن؛ و به نمك ختم نما، چرا که هر کس غذای خویش را با نمک آغاز کند و با نمک پایان دهد، از هفتاد و دو نوع از انواع بلا که جذام، دیوانگی و پیسی از آن جمله است، به دور باشد.

مُحَمَّدِبنِ مُسلِمٍ عَن أَبِی عَبدِاللهِ (علیه السلام) قَالَ: قَالَ أَمِیرُالمُؤمِنیِنَ (علیه السلام): «ابدَءُوا بِالمِلحِ فِی أَوَّلِ طَعَامِکُم، فَلَو یعلَمُ النَّاسُ مَا فِی المِلحِ لَاختَارُوهُ عَلَی الدَّریاقِ المُجَرَّبِ»؛

امام صادق (ع) می‌فرماید: امیرالمؤمنین فرمود: غذای خود را با نمک آغاز کنید. اگر مردم آنچه در نمک است،می‌دانستند آن را بر داروی تریاک مجرب نیز مقدم می‌کردند.

 

نمک دریا

در روایتی دیگر آمده است که قافله‌ای از خراسان به کرمان می‌رفت که دچار دزدان شد. مردی را که گمان می‌بردند دولتمند است اسیر کرده. مدتی در دست خود نگهداشته. او را برای گرفتن مال شکنجه می‌کردند. از جمله او را در میان برف‌ها بسته، زنی از آنان به او رحم آورده و آزادش کرده بود. بر اثر شکنجه زبان و دهانش تباه شده بود. رو به خراسان آورد و شنید علی بن موسی در نیشابور است. شبی در خواب به او گفتند: فرزند پیامبر به خراسان وارد شده از بیماری خودت از او بپرس. شاید تو را به داروئی شفا بخش رهنمایی کند.

او گفت در خواب: نزد امام رفتم و چاره خواستم. گفت: مقداری کمون (زیره) و سعتر (آویشن) و نمک را بکوب و از آن 2 یا 3 بار در دهانت بریز عافیت می‌یابی. مرد از خواب بیدار شد و اعتنایی به رؤیای خود ننمود تا به دروازه نیشابور رسید. به او گفتند: علی بن موسی الرضا از نیشابور کوچ کرده اینک در رباط سعد است. در دلش افتاد نزد حضرت رفته و از امام چاره بخواهد. نزد امام به رباط سعد رفت و گفت: جریان من چنین است و زبان و دهانم تباه گشته و جز به سختی نمی‌توانم سخن بگویم و به من دوایی راهنمایی کن که چاره کارم باشد.

امام فرمود: آیا به تو یاد ندادم. آنچه در خواب دیدی عمل کن. مرد گفت: دوباره برای من تکرار کن. فرمود: زیره و آویشن و نمک را بکوب و 2 یا 3 بار مقداری از آن را در دهانت بریز، به زودی شفا خواهی یافت. مرد گفت: آن را به کار بردم و شفا یافتم.

 

سایر روایات درباره نمک دریا :

امام صادق(ع) می فرماید: هر كه بر اولين لقمه غذايش نمك بپاشد خال هاى صورتش از بين مي رود

حضرت امام صادق(ع) می فرماید: از اصحابش سؤال كرد كه: كدام خورشت بهتر است؟ يكى گفت: گوشت، ديگرى گفت: روغن، ديگرى گفت: روغن زيتون، حضرت فرمود: نه بلكه نمك است، راوى گويد: با امام(ع) به گردش بيرون رفتيم، غلام نمك را جا گذاشت، از هيچ خوردنى استفاده نكرديم تا برگشتيم.

پيغمبر(ص) فرمود: هر كس قبل و بعد از هر چيز نمك بخورد، خداوند ۳۳۰ نوع بلا را از وى بگرداند كه كمترينش جذام است.

در مورد مقدار استفاده از نمک، در روایت‌هایی آمده سه لقمه البته اگر نمک طبیعی باشد و به عقیده بنده حتی خوردن نان و نمک هم جایز است مانند خوراک حضرت امیرالمؤمنین (ع).

بهترین نمک، نمک دریا است و در درجه دوم سنگ نمک یا نمک معدنی ولی نمک تصفیه‌شده مضر است. نمک طبیعی ازنظر ظاهر دارای دانه‌های ریزودرشت و زبر است و کمی چسبندگی دارند و رنگ آن‌ هم کدر دارد.

تعارض ظاهری روایات نمک با دست‌آوردهای نوین پزشکی :

پزشکان و متخصصان بهداشت و تغذیه، مقدار مصرف اندک نمک را برای بدن لازم می‌دانند، ولی تأکید می‌کنند که مصرف زیاد نمک سبب پدیدآمدن بیماری‌هایی چون فشار خون، سکته‌ی قلبی، پوکی استخوان، بیماری های کلیوی و … می‌گردد . به گفته‌ی پزشکان، مقدار نمک مورد نیاز بدن، شش گرم در شبانه روز است و مصرف کمتر آن به بدن زیان می‌رساند هم چنان که مصرف زاید بر میزان مورد نیاز بدن نیز زیان‌آور است. از این رو توصیه‌های پزشکی بر کاهش مصرف نمک تأکید دارد تنافی و تعارض ظاهری اولیه، بین متون دینی و دست‌آوردهای نوین پزشکی سبب شده است که متدینان و دین‌گرایان، دچار سرگردانی میان این دو گروه از آموزه‌ها شوند و به دنبال راه حلی برای جمع میان آنها باشند. از یک سو، روایات ستایش نمک و نمک‌خواری، فراوان است و قابل چشم‌پوشی نیست و از جانب دیگر، پرهیز دادن پزشکان به ویژه برای کودکان و کهن‌سالان، بسیار است و کنار نهادن آن با سیره‌ی عقلانی منافات دارد. بنابراین جست‌و‌جوی وجه میان این آموزه‌ها، دغدغه‌ی متدینان محسوب می‌شود بعضی از راه حل‌های مطرح شده از این قرار است

1- برخی گوناگونی نوع زندگی و خوراکی‌ها را عامل این تفاوت دانسته و گفته‌اند : در دوره‌ی کهن به سبب عدم امکان نگه‌داری غذا،استفاده از غذاهای تازه در جوامع سنتی رواج داشت که در درون خود،نمک اندکی داشت از این رو نیاز به مصرف نمک مورد نیاز بدن، همراه غذا احساس می‌شد،ولی در دوره‌ی معاصر حجم فراوان نمک پنهان در غذاهای فرآوری شده، کنسرو شده و با دوره‌ی مصرف طولانی سبب شده است که بدن انسان بیش از مقدار مورد نیاز خود، نمک دریافت کند به ادعای این گروه اکنون ما حدود 10 تا 20 برابر مقدار مورد نیاز بدن، نمک مصرف می‌کنیم که 80%  آن به صورت نمک نهفته در غذاهای آماده است و فقط 20% آن را در هنگام پخت غذا یا خوردن غذا مصرف می‌کنیم. از این رو توصیه به مصرف نمک در دوره ی ما صحیح نیست.

2- گروه دیگر تفاوت نمک طبیعی و نمک فرآوری شده را به عنوان تفاوت موضوع دو گروه از گزاره‌ها مطرح کرده‌اند. از منظر این گروه، نمک طبیعی – همانند نمک دریا – در بردارنده ی انواع مواد معدنی دیگر همانند منیزیم و پتاسیم است که از رسوب نمک در درون بدن جلوگیری می‌کند، در حالی که نمک تصفیه شده تنها در بردارنده‌ی نمک یا Nacl است و مواد معدنی مفید دیگر را از دست داده است. از این رو سفارش روایات به استفاده از نمک قبل و بعد از غذا، ناظر به نمک سنتی و تصفیه نشده است و منع پزشکان از مصرف زیاد نمک که بر اساس پژوهش‌های نوین مطرح شده است، ناظر به نمک تصفیه شده در دوره‌ی معاصر است. اثبات ادعای این افراد، نیازمند پژوهش‌های بیشتر پزشکی است.

3- احتمال دیگر – که معقول و شایسته‌ی تدبر است – توجه دقیق‌تر به ظرافت‌های موجود در روایات است. مجموعه روایات موجود، شورخواری را توصیه نمی‌کند، بلکه تنها به نمک خوردن پیش و پس از غذا اشاره دارد. نمک سبب ضدعفونی شدن محیط دهان گشته، از سرایت آلودگی‌های میکروبی به محیط گوارش جلوگیری می‌کند. از این رو تنها شور کردن محیط دهان در هنگام خوردن غذا توصیه شده است، ولی خوردن نمک فراوان، مد نظر روایات نیست.

4- گروهی با استناد به برخی پژوهش‌های پزشکی، استفاده از نمک را مفید دانسته و حتی دستور به کم کردن مصرف نمک را توطئه‌ای استکباری برای مریض کردن مردم، فروش داروها و طبابت غربی می‌دانند.

5- احتمال دیگر آن است که روایات توصیه به خوردن نمک، ناظر به محیط صدور آن، یعنی محیط گرم حجاز و عراق باشد. محیط جغرافیایی صدور روایات، محیطی گرم و سوزان بوده که تعریق و دفع آب از بدن در آن محیط، فراوان بوده است. همراه با تعریق، مقدار زیادی از نمک موجود در بدن نیز دفع می‌شود و بدن انسان، دچار کاهش نمک مورد نیاز خویش می‌گردد. از این رو در آن محیط و فضاهای مشابه آن، نیاز به مصرف نمک بیشتر احساس می‌شود، چنان که امروزه نیز پزشکان در ایام حج و عمره در تابستان، همین توصیه را به زائران حاضر در مکه و مدینه مطرح می‌کنند.

 

 

5 (100%) 8 votes

مقالات

, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

ارسال دیدگاه برای این مطلب

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


فهرست