دریاچه های نمک در ایران

دریاچه های نمک ایران

دریاچه های نمک در ایران

در ایران دریاچه های نمک بسیاری بصورت دائمی و فصلی وجود دارند و با توجه به خواص بی شمار نمک دریایی و سوق گرفتن مردم به استفاده از این نمک لازم دانستیم در این مقاله به توصیف برخی از این دریاچه ها و مشخصات آن ها بپردازیم :

1- باتلاق نمک سیرجان :

 

این باتلاق ذخیره عظیمی از نمک است که سرتاسر حوضه دشت سیرجان رو به طور غیرمستقیم چه در حالتی که دریاچه نمک پرآب باشه و چه در حالت خشک و کویری انباشته از نمک رو تحت تأثیر خود درآورده است. باتلاق نمک به صورت نوار شمال غربی، غرب تا جنوب غربی دشت سیرجان رو در برمی گیرد و دنباله آن به صورت منقطع و ضعیف تا دشت شهر بابک ادامه دارد. سطح باتلاق رو پوشش ضخیمی از نمک طعام پوشانده است.

 

2- آران و بیدگل :

 

وسعت این دریاچه در حدود ۳۰۰۰ کیلومتر مربع است و شکلی شبیه به یک مثلث دارد.این دریاچه از غرب توسط کوههای سفیدآب و سیاه کوه و منطقه پارک ملی کویر، از شمال و غرب توسط کویر مسیله و بند علی خان و از جنوب توسط منطقه بیابانی مرنجاب و بند ریگ احاطه شده است،زمینهای حاشیه این دریاچه نمک بشدت باتلاقی هستند. از این رو برای وارد شدن به دریاچه باید به منطقه آشنایی کامل داشت و نکات ایمنی را رعایت کرد.

دریاچه نمک آران در اکثر ماه های سال خشک و پوشیده از نمک است. به هنگام بارش آب این دریاچه در بعضی از مناطق به ۲ سانتی متر میرسد اما بعد از تابش نورخورشید به سرعت بخار می شود. رودهای مهمی از جمله رود شور، رود کرج، جاجرود، حبله رود و قره سو به این دریاچه وارد می شوند که در سمت شمال و مغرب قرار دارند.

 

3- تالاب زیبای کجی :

 

این تالاب یکی از مناطق گردشگری خراسان جنوبی است. در شمال غربی روستای چاه دراز و در 75 کیلومتری شهرستان نهبندان و در حاشیه محور ارتباطی بیرجند به زاهدان قرار گرفته است. تالاب کجی نمکزار و شوره زار وسیعی است که با وجود خشکسالی های پیاپی همچنان زنده است. این تالاب با توجه به شوری بیش از حد خاک آن به دریاچه نمکی تبدیل شده و مامن زندگی پرندگان و حیوانات زیادی ست. اگرچه در سالیان اخیر به دلیل خشکسالی از مقدار آب تالاب کم شده است ولی به طور کلی در فصول پاییز و زمستان همواره آب دارد و محل امنی برای پرندگان مهاجر آبزی به حساب می آید. در این تالاب پوشش گیاهی مناسب برای تخم گذاری پرندگان وجود دارد.

 

4 -دریاچه نمک خارا :

 

 

یکی از پربازدیدترین شوره زارهای ایران دریاچه نمک خارا است که در 50 کیلومتری کویر ورزنه واقع است ،منطقه ای وسیع پوشیده از نمک که یکی از معادن نمک ایران به حساب می آید و روزانه صد ها تن نمک از آن استحصال می شود.

5-دریاچه حوض سلطان :

 

دریاچه نمک حوض سلطان به بزرگترین آینه ایران ، دریاچه ساوه و دریاچه شاهی نیز مشهور است.این دریاچه در  جنوب رشته‌کوه‌های البرز واقع است دریاچه حوض سلطان از دو قسمت چسبیده به نام‌های حوض سلطان و حوض مره تشکیل‌ شده است و رودهای بسیاری از جمله رود شور و قره‌چای  به این دریاچه وارد می‌شوند که از زمین های شوره‌زار نمکی اطراف گذر می‌کنند درون دریاچه نیز جاده خاک‌ریزی هست که برای جلوگیری از فرورفتن خودروها در باتلاق و بهره‌برداری از نمک دریاچه مورد استفاده قرار می‌گیرد.این دریاچه به دلیل نمک فراوان، اغلب به نام دریاچه نمک نیز شناخته می‌شود.هر ساله مقدار زیادی نمک از دریاچه حوض سلطان استحصال می‌شود.

برخی افراد از جمله ” گوبینو” و ” دیولافوآ ” در سفرنامه های خود دلیل نامگذاری این دریاچه به نام ساوه را این گونه بیان میکنند: احتمالاً این دریاچه ممکن است بخشی از دریای بزرگ ساوه بوده باشد که در روز تولد پیغمبر (ص) خشک شده و این نشانه ای از ظهور پیغمبر اسلام بوده است .

 

6- دریاچه ارومیه :

 

دریاچه نمک ارومیه

این دریاچه ، جزء  شورترین و سالم ترین دریاچه های دائمی ایران است. دارای مساحت تقریبی ۵۵۰۰ کیلومتر در شمال غرب ایران و میان دو استان آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی قرار دارد. این دریاچه به علت بالا بودن میزان محلول نمک در آن و شوری بیش از حد، سومین دریاچه آب شور دنیا به شمار می آید. همین ویژگی شوری آب باعث شده تا هیچ ماهی و نرم تنی به جز گونه های سخت پوستان در آن زندگی نکنند. یونهای اصلی موجود در آب دریاچه ارومیه شامل است بر Na+، K+، Ca2+، Li+، و Mg2+ می‌باشد که Cl، SO42−، و HCO3 آنیون‌های اصلی می‌باشند. غلظت Na+ و Cl بطور تقریبی چهار برابر آب دریاهای آزاد می‌باشد. غلظت  سدیم در بخش جنوبی دریاچه اندکی بیشتر از غلظت آن در بخش شمالی دریاچه است.

گل و لجن  این دریاچه خمیری سیاه رنگ و از دسته گل های کلروره است که دارای خاصیت درمانی برای بیماری های روماتیسم، آرتروز است. علاوه بر این ها، دریاچه ارومیه ۱۰۲ جزیره با صخره های سنگی دارد که به جز جزیره اسلامی خالی از سکنه هستند.درسالهای اخیر به دلایل مختلف آب آن کاهش چشمگیری یافته است، غروب خورشید در این دریاچه صحنه ای زیبا برای مسافران به نمایش می گذارد.

 

7-دریاچه نمک خور :

 


دریاچه نمک خور بزرگترین دریاچه فصلی نمک جهان (پلایا) است، این دریاچه جزء کم ارتفاع‌ترین نقاط در فلات ایران به شمار می آید.این دریاچه در فصول بارش به صورت گلی از خاک رس و نمک در می آید و در فصول خشک به دریایی سفید پوشیده از نمک تبدیل می شود. نمک در لایه های زیرین این دریاچه بصورت فشرده روی هم قرار گرفته اند به طوریکه رانندگی بر روی قسمتهایی از این دریاچه را امکان پذیر کرده است.
این دریاچه از قسمت مرکزی تا جنوبی کویر مرکزی ایران ادامه دارد. عمق نمک در این دریاچه بر خلاف سایر دریاچه‌های نمک مشابه در فلات مرکزی ایران بسیار نازک بوده به طوری که از 5 سانتیمتر تا 10 متر متغیر است. علت این تفاوت حرکت دائمی سفره‌های آب‌های شور زیرزمینی و لجن‌های سیاه لایه‌های زیرین می‌باشد که از شکل‌گیری و تراکم پلتفرم‌های نمکی جلوگیری می‌کند.

8- دریاچه بختگان و طشک :

 

یکی دیگر از مهم ترین دریاچه های زیبا و مهم ایران دریاچه بختگان در استان فارس است. این دریاچه، دومین دریاچه بزرگ و چهارمین تالاب ایران به شمار می رود.این دریاچه مامن مناسبی برای زیست پرندگان مهاجر و بومی است و وسعت آن وابسته به شرایط بارندگی سالانه می باشد. این دریاچه از سمت شمال توسط کوه های پیچگان و از سمت شمال غرب توسط دریاچه طشک احاطه شده است، در حقیقت در سمت شمال غرب این دریاچه، دلتای رود کر قرار دارد که  محل تلاقی این دریاچه با دریاچه طشک است و تنها راه ارتباطی این دو دریاچه می باشد. آب دریاچه های بختگان و طشک با وجود این که از آب رودخانه ها و چشمه های شیرین همچون رود شادکام تغذیه می شود ولی آب شوری دارد و آب این دو دریاچه از نوع کلرید منیزیم، کلرید سدیم، سولفات سدیم است. این دو دریاچه که به شکل دو فرونشست میان کوهی، در اثر فعالیت کوه زایی زاگرس شکل گرفته است که دارای تعدادی جزیره و شبه جزیره کوچک و بزرگ از جنس رادیولاریت، سنگ های پلاژیک و آهک های سروک است که مهم ترین آن ها شامل جزیره نرگس و گنبان در طشک و جزیره مناک در بختگان می شود.

9-دریاچه مهارلو :

 

این دریاچه در جنوب شرقى شیراز و در مجاورت یک روستا به همین نام که در گذشته به آن دشت گل می گفتند قرار گرفته است . این دریاچه صحرائى بوده و به دریاى آزاد راهى ندارد و توسط سه رودخانه نوبه‌اى خشک، حمزه و سروستان و همچنین روان آب هاى کوه‌هاى مجاور تغذیه مى‌شود. وسعت این دریاچه در فصول مختلف متغیر است و وابسته به بارش سالانه هر فصل دارد .تبخیر زیاد و رسوبات گچی دو گنبد نمکی واقع در شرق این دریاچه، دلیل شوری آب این دریاچه است.

آب دریاچه مهارلو از نوع کلرید سدیم، منیزیم، سولفات سدیم می باشد به دلیل خشک شدن قسمت های زیادی از دریاچه، برخی نقاط این دریاچه پوشیده از نمک شده و به عنوان یکی از منابع مهم تامین نمک آبی در سطح استان و کشور محسوب می شود، به طوری که از نمک این دریاچه برای صنایع پتروشیمی استفاده می شود.

یکی از پدیده‌های جالب این دریاچه رنگ آن می باشد که به رنگ قرمز متمایل است دلیل رنگ  قرمز این دریاچه نوعی از جلبک‌ها  بنام کشندهای قرمز می‌باشند که نسبت به شوری مقاوم بوده و میزان تبخیر آب در این دریاچه بسیار بالا است و و این تبخیر موجب شوری بیش از حد آب این دریاچه می شود و زمانی که شوری آب بالا می‌رود، این جلبک‌ها تکثیر می شوند. تکثیر بیش از اندازه این جلبک ها مانع از تبادل هوا با آب و در نهایت کاهش اکسیژن می‌شود.مهارلو، به دلیل رنگ منحصر بفردش، میزبان طبیعت گردان زیادی از داخل و خارج از کشور شده است.

10-دریاچه نمک حاج علیقلی:

 

این دریاچه،که امروزه کویری پوشیده از نمک بیش نیست، درجنوب شرقی شهرستان دامغان واقع است، کویر نمک حاج علیقلی در گذشته و ایام قدیم دریاچه واقعی بوده که امروز بصورت سطحی مسطح و بیکران از نمک است ،تا چشم کار می کند نمک وجود دارد و نمک، کریستال های سفید و درخشان نمک در زیر نور خورشید خودنمایی می کنند. در حاج علیقلی آب و خاک و نمک دست به دست هم داده و مناظر زیبایی برای طبیعت دوستان به نمایش گذاشته است که شاید ساعت ها نگاه برای ثبت آن در خاطره ها کم باشد.

 

 

5 (100%) 16 votes

مقالات

, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

ارسال دیدگاه برای این مطلب

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


فهرست